« أخْبِرْنِي مَتَى لَمْ يَكُنْ فَأُخْبِرَكَ مَتَى كَانَ » . قَالَ الرَّجُلُ : فَمَا الدَّلِيلُ عَلَيْهِ ؟ فَقَالَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام : « إِنِّي لَمَّا نَظَرْتُ إِلَى جَسَدِي وَلَمْ يُمْكِنِّي فِيهِ زِيَادَةٌ وَلا نُقْصَانٌ فِي العَرْضِ وَالطُّولِ وَدَفْعِ المَكَارِهِ عَنْهُ وَجَرِّ المَنْفَعَةِ إِلَيْهِ عَلِمْتُ أنَّ لِهَذَا البُنْيَانِ بَانِياً ، فَأقْرَرْتُ بِهِ ، مَعَ مَا أرَى مِنْ دَوَرَانِ الفَلَكِ بِقُدْرَتِهِ وَإِنْشَاءِ السَّحَابِ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحَ وَمَجْرَى الشَّمْسِ وَالقَمَرِ وَالنُّجُومِ ، وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنَ الآيَاتِ العَجِيبَاتِ المُبَيِّنَاتِ ، عَلِمْتُ أنَّ لِهَذَا مُقَدِّراً وَمُنْشِئاً . « 1 » مؤلف ابتدا كلام و بيان مولى خليل قزوينى ( د 1089 ق ) را از الشافى فى شرح الكافي مىآورد و به توضيح و بسط آن مىپردازد و با استفاده از كلمات مولى خليل در حاشية عدة الاصول نظر وى را در بحث تجرد ملكوت تبيين مىكند سپس به نظر سيد رفيع الدين محمد بن حيدر نائينى معروف به ميرزا رفيعا ( د 1082 ق ) را در نقد كلمات مولى خليل نقل مىكند و ضمن رد آن موضع مولى خليل را تأييد و تقويت مىكند . از آنجا كه از ملاخليل با عبارت « قدس سره » ياد مىكند ، معلوم است رسالهء بعد از 1089 ق - سال فوت مولى خليل - نوشته شده است . اين رساله براساس تنها نسخهء موجود آن كه ضمن مجموعه‌اى در كتابخانهء آية اللَّه گلپايگانى نگهدارى مىشود ، تصحيح شده است . « 2 » مهدى سليمانى آشتيانى

--> ( 1 ) . الكافي ، ج 1 ، ص 78 ، باب حدوث العالم وإثبات المحدث ، ح 3 . ( 2 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانهء آية اللَّه گلپايگانى ، مخطوط ، ش 170 / 3502 ، رسالهء دوم مجموعه .